XP 939
Ζεύγος γυναικείων χρυσών βραχιολιών (ψελίων)

Υλικό: Χρυσός και ημιπολύτιμοι λίθοι
Προέλευση: Παλαιόκαστρο Θεσσαλίας (αρχ. Μητρόπολις Εστιαιώτιδος)
Χρονολόγηση: 1ος αι. π.Χ.
Αρ. ευρετηρίου: Χρ 939
Χώρος Έκθεσης: 1ος όροφος, Αίθουσα 62, Προθήκη 18, έκθεμα αρ. 3

Το ταινιωτό στέλεχος καθενός από τα δύο βραχιόλια απαρτίζεται από δύο ημικυκλικά τόξα, συνδεόμενα με ένα σύρμα, ώστε να διευκολύνεται το άνοιγμα του κοσμήματος από το κούμπωμα, σε διαμετρικά αντίθετη θέση. Λεπτή ζώνη με τρέχουσα σπείρα από σμάλτο πλαισιώνει τις άκρες κάθε στελέχους στο κούμπωμα.
Σφυρήλατα και χυτά μέρη συνθέτουν τα περίτεχνα κοσμήματα, ενώ λεπτομέρειες αποδίδονται με συρματερή τεχνική: περίτμητα φύλλα αμπέλου πλαισιώνονται από βλαστόσπειρες, γρανάτες κοσμούν οφθαλμούς στο κέντρο των φύλλων και τις ελικωτές απολήξεις των σπειρών, ένας αμέθυστος σηματοδοτεί το κούμπωμα.
Η πληθώρα χρυσών κοσμημάτων, η ποικιλία των τύπων τους και η πολυχρωμία αλλά και η αγάπη για τα βραχιόλια είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα των ελληνιστικών χρόνων. Τα περίτμητα και διάλιθα βραχιόλια είναι σπανιότερα και πολυτιμότερα. Ο συνδυασμός των ημιπολύτιμων λίθων αύξανε τη γοητεία του χρυσού, ο οποίος έθελγε όσους επιζητούσαν πολυτέλεια και προσωπική ευδαιμονία. Το ζεύγος αυτό των ψελίων, μαζί με άλλα βαρύτιμα και εξεζητημένα κοσμήματα (περιδέραιο, ενώτια) είχε κατατεθεί ως ταφικό δώρο (κτέρισμα). Παράλληλα αυτής της πρακτικής αφθονούν και στο θεσσαλικό χώρο, επειδή τα κοσμήματα κατέχουν ιδιαίτερη θέση στα ταφικά έθιμα. Από τους καταλόγους των αφιερωμάτων στα ιερά προκύπτει ότι κοσμήματα προσφέρονταν και στους θεούς.
Η αφθονία σε χρυσά σκεύη και κοσμήματα στη Θεσσαλία καθιστά εύλογη την υπόθεση περί ύπαρξης θεσσαλικού εργαστηρίου μεταλλουργίας κατά την ελληνιστική εποχή. Η ταύτιση της φυσιογνωμίας του δεν είναι ευχερής, αφού κατά τους ελληνιστικούς χρόνους οι τοπικές παραγωγές εμφανίζουν κοινά χαρακτηριστικά στην επιλογή των θεμάτων αλλά και την εκτέλεση. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, οι εκτεταμένες εμπορικές δραστηριότητές των Θεσσαλών αλλά και οι στενοί δεσμοί με τους Μακεδόνες εύκολα θα τους προσπόριζαν πολύτιμα αντικείμενα για την ικανοποίηση της φιλαρέσκειας και ματαιοδοξίας της αριστοκρατίας τους.
Τα βραχιόλια (αρχ. ψέλια) διακοσμούσαν και τα δύο χέρια είτε στους καρπούς (περικάρπια) είτε πάνω από τον αγκώνα (περιβραχιόνια). Η χρυσοχοΐα είναι αρχαιότατη τέχνη, αφού στηρίζεται στη φυσική δυνατότητα του χρυσού να σφυρηλατηθεί έντονα, με ή χωρίς θέρμανση, και να δώσει λεπτότατα ελάσματα.
Η θέση Παλαιόκαστρο ταυτίζεται με την αρχαία θεσσαλική πόλη Μητρόπολη στην περιφέρεια (τετράδα) της Εστιαιώτιδος.

Βιβλιογραφία: S.G. Miller, Two groups of Thessalian gold, University of California Publications in Classical Studies 18, Berkeley-Los Angeles 1979. Ε. Στασινοπούλου -Κακαρούγκα, ''Το αρχαίο ελληνικό κόσμημα'', στο Κ. Μίχου-Καραχάλιου (επιμ.), Το ελληνικό κόσμημα. Πέντε χιλιάδες χρόνια παράδοση, Αθήνα 1995, σελ. 58-79. Αικ. Δεσπίνη, Ελληνική τέχνη: Αρχαία χρυσά κοσμήματα, Αθήνα 1996. Ε.-Μπ. Τσιγαρίδα, ''Το κόσμημα από τη γεωμετρική εποχή έως την όψιμη αρχαιότητα (9ος αι. π.Χ.- 4ος αι. μ.Χ.)'', στο Το ελληνικό κόσμημα. 6.000 χρόνια παράδοση, Θεσσαλονίκη, Βίλλα Bianca, 21 Δεκεμβρίου 1997-21 Φεβρουαρίου 1998 (Αθήνα 1997) 61-150. Γ. Χουρμουζιάδης, Το χρυσάφι του κόσμου, Αθήνα 1997.

 
 
 
 
 
1 | 2
 
|
 
     
     
                         
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ  
 
© ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, 2008-2012
El