Ο δωρητής...>>
   
 
   
 

Αρχαίο ομοίωμα πλοίου με το πλήρωμά του

Υλικό: Ξύλο
Μήκος: 1,35μ.
Προέλευση: Αίγυπτος, πιθανώς Αντινοούπολις (σύγχρ. El-Sheikh)
Χρονολόγηση: Πρώτη Μεταβατική περίοδος, 10η Ηρακλειοπολιτική Δυναστεία (π. 2134-2040 π.Χ.)
Αρ. κατ. - Θέση έκθεσης:
Ξ 221, Aιγυπτιακή Συλλογή (Δωρεά Αλεξάνδρου Ρόστοβιτς)


Το συμπαγές κύτος του πλοίου έχει επίπεδο πυθμένα, υπερυψωμένη και οξεία κουπαστή(αρχ. περιτόναιον, επισκαλμίς) τονισμένη με ερυθρή βαφή, αρκετές οπές υποδοχής στηριγμάτων στο κατάστρωμα και δύο κεραίες, υπερυψωμένη κυλινδρική πλώρη και πρύμνη. Η μορφή των τελευταίων παραπέμπει σε σκάφη από πάπυρο. Πλώρη και πρύμνη συνδέονται στο σώμα του πλοίου με γόμφους, έχουν βαφεί με κίτρινες, μαύρες και ερυθρές γραμμές σε υπόλευκο βάθος και απολήγουν σε δισκοειδείς κεφαλές με γραπτούς ομόκεντρους κύκλους. Δε σώζεται το υπόστεγο σκίασης επάνω από τον ιδιοκτήτη, ο οποίος κάθεται στο κέντρο σε κυβοειδές έδρανο και πλαισιώνεται από δύο υπηρέτες και τον πηδαλιούχο (πίσω του) καθώς και τέσσερις κωπηλάτες και τον πλοηγό (εμπρός του). Όλοι φορούν λευκό περίζωμα και έχουν ομοιόμορφη κόμη.

Βάσει του σχήματος των άκρων του αλλά και της διακόσμησης, το συγκεκριμένο ομοίωμα θεωρείται ότι προέρχεται από μικρή νεκρόπολη της Πρώτης Μεταβατικής περιόδου και του Μέσου Βασιλείου στη θέση el-Sheikh, όπου πολύ αργότερα ο ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός (117-138 μ.Χ.)ίδρυσε την Αντινοούπολη (Άνω Αίγυπτος). Ανάλογό του φυλάσσεται στην Αιγυπτιακή Συλλογή του Τμήματος Κλασικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Σαν Φρανσίσκο Τα ομοιώματα πλοίων, κυρίως από ξύλο, πηλό, μαρτυρούν για την αρχαία αιγυπτιακή ναυπηγική και αλλά και για κάποιες τοπικές ιδιαιτερότητες στη σχετική τεχνολογία. Στα πληρώματα και τους επιβάτες των πλοίων αντικατοπτρίζεται η κοινωνική και επαγγελματική ιεραρχία της Αιγύπτου. Τα περισσότερα παραδείγματα τέτοιων πλοίων προέρχονται από τάφους του Μέσου Βασιλείου (π. 2040-1640 π.Χ.).

Θεμελιώδης για τους αρχαίους Αιγυπτίους ήταν η πίστη ότι η ανάσταση στην επέκεινα ζωή προϋπέθετε την εκ μέρους των νεκρών διάβαση του «Ελικοειδούς Υδάτινου Ρεύματος». Επειδή το πλοίο εξασφάλιζε την ασφαλή μεταφορά του νεκρού, η πλειονότητα του πληθυσμού ικανοποιούσε αυτήν την ταφική αναγκαιότητα με ομοιώματα πλοίων, τα οποία λειτουργούσαν ως μαγικά υποκατάστατα πραγματικών σκαφών. Ο νεκρός όφειλε πρωτίστως να αποδείξει στο λεμβούχο την αγνότητα και την ανεπίληπτη ηθική του. Στη συνέχεια έπαιρνε ενεργό μέρος στην πλοήγηση. Από την εποχή του Μέσου Βασιλείου κρινόταν σκόπιμο και το προσκύνημα στη Βουσίριδα ή -κατά κύριο λόγο- την Άβυδο της Αιγύπτου, συνδεδεμένη με τη γέννηση και τον τόπο ταφής του Οσίριδος. Τα ομοιώματα πλοίων σε ταφικό περιβάλλον υποκαθιστούσαν και την απαίτηση αυτή, όταν ο νεκρός δεν είχε πραγματοποιήσει το συγκεκριμένο ταξίδι. Συχνά στις ταφές συνδυάζονται δύο σκάφη, ένα ιστιοφόρο και ένα δεύτερο με κωπηλάτες. Στο Νείλο τα σκάφη, βοηθούμενα από το ρεύμα του ποταμού και το βόρειο άνεμο κατέπλεαν το ποτάμι με κουπιά, ενώ το ανέπλεαν χρησιμοποιώντας πανιά.

Ο Νείλος ήταν το κύριο μέσον επικοινωνίας και μεταφοράς των αρχαίων Αιγυπτίων. Πίστευαν ότι και ο ίδιος ο θεός Ήλιος-Ρα ταξίδευε κάθε πρωί με το θεϊκό του πλοίο στον ουρανό και κάθε βράδυ στον Κάτω Κόσμο.

Βιβλιογραφία: Ό. Τζάχου-Αλεξανδρή (εκδ.),Ο Κόσμος της Αιγύπτου στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο (Αθήνα 1995) 38, 102 αρ. XVI. Η Αιγυπτιακή Συλλογή στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο (Αθήνα 1998) 16. D. Jones, Egyptian Bookshelf: Boats (Λονδίνο 1995). Α.Β. Μerriman, Egyptian Watercraft Models from the Predynastic to Third Intermediate Periods (Αδημοσίευτη Διδ. Διατρ. University College London 1995).

 
 
 
 
 
 
|
 
     
     
                         
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ  
 
© ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, 2008-2012