Φύλλα δρυός...>> | Ο δωρητής...>>
   
 
   
 

Μάστιγες


Υλικό: Χαλκός
Προέλευση: Ιερό του Διός στη Δωδώνη (ανασκαφές Κ. Καραπάνου)
Μέγ. σωζ. μήκος: 0,85μ
Χώρος έκθεσης: Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αίθουσα 36, Προθήκη 6, αρ. κατ. Καρ. 146

Από τις ανασκαφές του Κωνσταντίνου Καραπάνου (19ος αι.) έχουν προέλθει δέκα πέντε τεμάχια και θραύσματα επιμήκων χαλκίνων, καμπύλων ράβδων. Ο ακριβής χώρος εύρεσής τους δεν είναι γνωστός. Όλα παρουσιάζουν πρόσθια επιμελημένη όψη και οπίσθια αδρομερέστερη. Σε έξι δείγματα σώζεται πεπλατυσμένη λαβή με οπή στην απόληξή της. Δύο λαβές φέρουν μικρά, σύμφυτα κομβία, τα οποία παραπέμπουν σε ήλους στερέωσης της επένδυσης λαβής. Μία τρίτη διακοσμείται με εγχάρακτο ανθέμιο. Κατά μήκος του στελέχους των ράβδων δηλώνονται ραφές ή ενώσεις με εγχαράξεις ή εμπίεστες στιγμές. Αυτά τα χαρακτηριστικά οδήγησαν τους ερευνητές να χαρακτηρίσουν τα αντικείμενα αυτά ως μάστιγες.

Ο Στράβων (Γεωγρ. 7.3) μνημονεύει ότι «Κερκυραίων μάστιξ», τριπλή και αλυσιδωτή, ήταν ανάθημα των Κε ρκυραίων στο μαντείο της Δωδώνης («το εν Δωδώνη χαλκείον»). Αρχαίοι σχολιαστές περιγράφουν λεπτομερώς το αφιέρωμα. Ήταν σύμπλεγμα δύο κιονίσκων. Στην επίστεψη του ενός στεκόταν το αγαλμάτιο παιδιού με χάλκινη μάστιγα, από την οποία κρέμονταν αστράγαλοι, ενώ στην κορυφή του παρακειμένου είχε στερεωθεί ένας λέβητας. Με την πνοή του ανέμου οι αστράγαλοι της μάστιγας χτυπούσαν τον λέβητα και εκείνος ανέδιδε συνεχή ήχο, (ο οποίος διαρκούσε έως να μετρήσει κάποιος έως το 400. Ο ήχος είχε μαγική, μαντική σημασία. Κάποιοι ερευνητές τοποθετούν αυτόν τον τρόπο μαντείας στα μέσα του 4ου αι. π.Χ. και τον θεωρύν διάδοχο της χρησμοδοσίας από τον ήχο των τριποδικών λεβήτων γύρω από το ιερό δένδρο κατά τους αρχαϊκούς και γεωμετρικούς χρόνους.

Χρειάζονται περισσότερα ευρήματα για την τεκμηρίωση των διαφόρων ερμηνειών. Πάντως, ο αριθμός των σχετικών αναθημάτων -έχει σωθεί και μικρογραφική μάστιγα μήκους μόλις 0,075μ.- μαρτυρεί για αφιερωματική πρακτική εκ μέρους των πιστών.

Στη αρχαιότητα η κρούση χαλκίνων αντικειμένων (κωδώνων, κυμβάλων) είχε αποτροπαϊκή και φυλακτήρια λειτουργία, ενώ η μαστίγωση ήταν συνδεδεμένη με τις προϋποθέσεις για την ορθή αγωγή των νέων στις δωρικές πόλεις ή ιδιαίτερες θρησκευτικές δοξασίες.

Σε άλλες αρχαίες πηγές η φράση «Κερκυραία μάστιξ» έγινε συνώνυμο της άμετρης σκληρότητας των Κερκυραίων, μετά την ανελέητη αλληλοεξόντωσή τους στο πλαίσιο εμφυλίου πολέμου κατά τον ύστερο 5ο αι. π.Χ..

Στο μη σωζόμενο έργο του Αριστοτέλους «Κερκυραίων πολιτεία» αναφέρεται ότι οι Κερκυραίοι χρησιμοποιούσαν μεγάλες διπλές μάστιγες με λαβή από ελεφαντοστό, διαφορετικές από εκείνες των υπολοίπων Ελλήνων.

Βιβλιογραφία: Α.Β. Cook, 'The gong at Dod',JHS 22 (1902) 5-28. Π. Καλλιγάς, 'Κερκυραία μάστιξ', ΑΑΑ 9, (1976) 61-68. Μ. Dieterle, Dodona. Religionsgeschichtliche und historiche Untersuchungen zur Entstehung und Entwicklung des Zeus-Heiligtums, (Spudasmata 116, Zurich-New York 2007) 62-67, 174-175.

 
 
 
   
 
 
 
 
Θέση στο μουσείο
 
     
     
                         
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ  
 
© ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, 2008-2012
El