Ειδωλοπλαστική...>> | Η τεχνική κατασκευής των πήλινων ειδωλίων...>>
 
     
 
   < Επιστροφή
 

Ειδωλοπλαστική

Πήλινα ειδώλια κατασκευάζονταν στον ελλαδικό χώρο από την προϊστορική περίοδο έως την όψιμη αρχαιότητα. Είναι συνήθως αγαλμάτια ή ανάγλυφα από ψημένο πηλό, τα οποία βρίσκονται σε μεγάλες ποσότητες σε όλες τις περιοχές. Στις οικίες τα πήλινα ειδώλια ήταν μάλλον προσφορές σε οικιακά ιερά αλλά και απλά διακοσμητικά αγαλμάτια για το στολισμό του σπιτιού, στους τάφους συνόδευαν ως κτερίσματα τους νεκρούς, ενώ στα ιερά προσφέρονταν ως αναθήματα στις θεότητες και συχνά βρίσκονται θαμμένα μέσα σε ιερούς αποθέτες (βόθρους).

Τις γνώσεις μας για τα πήλινα ειδώλια τις αντλούμε κατά κύριο λόγο από τα ανασκαφικά δεδομένα, αλλά και από τη μελέτη της τεχνοτροπικής και τυπολογικής εξέλιξης του ίδιου του υλικού. Με την ποικιλία των θεμάτων τους βοηθούν στην κατανόηση του δημόσιου και ιδιωτικού βίου των αρχαίων Ελλήνων.

Ιδιαιτέρως σημαντική θέση μεταξύ των αρχαιοτήτων, οι οποίες, κατά καιρούς, έχουν δωρηθεί στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο κατέχουν τα πήλινα ειδώλια της Συλλογής Ιωάννη Μισθού. Προέρχονται στην πλειονότητά τους από τη Μύρινα και δωρήθηκαν στο Μουσείο το 1884.

Η Μύρινα (η οποία πήρε το όνομά της από την ομώνυμη Αμαζόνα) ήταν αρχαία πόλη της Αιολίδος στη Μ. Ασία, μεταξύ Σμύρνης και Περγάμου, στην οποία και προσαρτήθηκε τον 3ο αι. π.Χ. Το 106 μ.Χ. η πόλη καταστράφηκε από σεισμό.

Η πολιτική σημασία της Μύρινας κατά την αρχαιότητα ήταν μικρή. Περιώνυμη έγινε αιώνες αργότερα, όταν ήρθαν στο φως τα κτερίσματα από τη νεκρόπολή της, κυρίως ειδώλια, χρονολογούμενα στην ύστερη ελληνιστική και την πρώιμη ρωμαϊκή εποχή. Η νεκρόπολη της Μύρινας ήταν ήδη γνωστή από το 1870 στους Μικρασιάτες χωρικούς, οι οποίοι συχνά πωλούσαν τα κτερίσματα από τους τάφους της σε ομογενείς ή ξένους. Φαίνεται ότι ο Ιωάννης Μισθός, ο οποίος καταγόταν από τη Μ. Ασία, κατείχε κτήματα στην περιοχή ή αγόρασε τα ειδώλια από τους ντόπιους. Το νεκροταφείο της Μύρινας ανασκάφηκε από τη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή στην Αθήνα μεταξύ των ετών 1880 και 1883.

Τα πρωιμότερα ειδώλια από τη Μύρινα κατασκευάστηκαν περί το 250 π.Χ., συνεχίζοντας την παράδοση της Αθήνας και της Τανάγρας, ίσως από κοροπλάστες της ηπειρωτικής Ελλάδας που ταξίδεψαν ή μετοίκησαν ανατολικά. Δεν είναι τυχαίο ότι αρχικά ο δημοφιλέστερος τύπος ειδωλίου στη Μύρινα είναι αυτός της όρθιας ενδεδυμένης γυναικείας μορφής, της «Ταναγραίας». Όμως τα ωραιότερα και σημαντικότερα ειδώλια είναι αυτά που κατασκευάσθηκαν μεταξύ 200 και 150 π.Χ.: την εποχή αυτή, είτε λόγω της άφιξης νέων τεχνιτών από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου είτε λόγω της επιρροής της ακμάζουσας Περγαμηνής Σχολής στην πλαστική, δημιουργήθηκαν νέοι τύποι και νεωτεριστική τεχνοτροπία. Ανάμεσα στις νέες παραγωγές είναι οι εξαιρετικής τέχνης ιπτάμενες Νίκες και οι Έρωτες. Μετά τα μέσα του 2ου αι. π.Χ., τα ειδώλια της Μύρινας, ίσως λόγω της αυξανόμενης παραγωγής, χάνουν τη φρεσκάδα τους, γίνονται περισσότερο στεγνά, περίτεχνα και "μεταλλικά". Οι όρθιες ενδεδυμένες γυναικείες μορφές παραμένουν δημοφιλείς, όπως επίσης οι θεoί (ιδιαιτέρως η Αφροδίτη), καθώς και οι φτερωτές μορφές. Παράλληλα άρχισαν να εμφανίζονται νέοι τύποι, μεταξύ των οποίων οι σχετικοί με την απεικόνιση της καθημερινής ζωής.

Χαρακτηριστικό των ειδωλίων της Μύρινας από τον ύστερο 2ο αι. π.Χ. και εξής είναι ότι φέρουν, συνήθως εγχάρακτα αλλά και ανάγλυφα, ολόκληρα ονόματα ή μονογράμματα. Πρόκειται για υπογραφές των κοροπλαστών ή, σε αρκετές περιπτώσεις, των ιδιοκτητών των εργαστηρίων όπου αυτά κατασκευάζονταν. Τα περισσότερα από τα ονόματα αυτά είναι ελληνικά, υπάρχουν όμως και περιπτώσεις ρωμαϊκών ονομάτων γραμμένων με το ελληνικό αλφάβητο, που μαρτυρούν την παρουσία Ρωμαίων στη Μύρινα.

Βιβλιογραφία: Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο (Αθήνα 2010) 90-93 [Χ. Αβρονιδάκη-Ε. Βιβλιοδέτης]

 
 
   
     
                         
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ  
 
© ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, 2008-2012