Οι αστράγαλοι και το «αστραγαλίζειν»...>> | «Αστραγαλίζουσα» στη νομισματοκοπία...>>
   
 
   
 
 

Οι αστράγαλοι και το «αστραγαλίζειν»

Οι τέσσερις επιμήκεις επιφάνειες των αστραγάλων είχαν διαφορετική βαθμολογική αξία: 3 η κοίλη πλευρά (ύπτιον), 4 η αντίθετη της κυρτή (πρανές), 6 η πλευρική και ασταθέστερη όλων (τo Κώον) και 1 η απέναντί της (τo Χίον). Δεν προβλέπονταν οι βαθμοί 2 και 5, καθώς δε μετρούσαν οι στενές πλευρές. Στο παιχνίδι πλειστοβολίνδα νικητής αναδεικνυόταν όποιος έφερνε το μεγαλύτερο αποτέλεσμα. Αυτό προέκυπτε από το συνδυασμό των βαθμών των πλευρών, οι οποίες άγγιζαν το έδαφος, με την ταυτόχρονη βολή και των τεσσάρων αστραγάλων. Καθένας από τους 35 δυνατούς συνδυασμούς είχε ιδιαίτερο όνομα «Ευριπίδης», «Αλέξανδρος», «Δαρείος», «Βερενίκης πλόκαμος» κλπ. Η καλύτερη βολή όλων και σπανιότερη, η «Αφροδίτη», απαιτούσε την εμφάνιση διαφορετικής πλευράς σε καθένα από τους 4 αστραγάλους (1, 3, 4 και 6). Αντιθέτως, ο συνδυασμός «κύων» (σκύλος) θεωρείτο ο ατυχέστερος όλων, επειδή και οι 4 αστράγαλοι έδειχναν 1.

Βιβλιογραφία: Μ. Fitta, Spiele und Spielzeug in der Antike. Unterhaltung und Vergnugen im Altertum, (Στουτγάρδη 1998) 14-18, 120-122.

Χάλκινος αστράγαλος

Από το ιερό του Απόλλωνος Κορύθου στο Λογγά Μεσσηνίας.
Αρχαϊκών-κλασικών χρόνων.
Μήκος 2,6εκ.
Αίθουσα 38, Προθήκη 55 αρ. 18844

Αστράγαλοι κατασκευάζονταν και από διάφορα υλικά (πηλό, χαλκό, ελεφαντόδοντο και μάρμαρο) και κάποιοι είχαν επαργυρωθεί ή επιχρυσωθεί. Αγγεία ή μέρη τους καθώς και ψήφοι αλυσίδων ή ενωτίων λάμβαναν τη μορφή αστραγάλων. Αριθμός αστραγάλων φέρει μία ή περισσότερες διαμπερείς οπές ή έχει πληρωθεί με μόλυβδο ή -τέλος- έχει λαξευθεί στις άκρες, ώστε να δημιουργούνται ορθογώνιες ψήφοι. Στις μολύβδινες άγκυρες συχνά απεικονίζονται 4 ανάγλυφοι αστράγαλοι στη σειρά, με την πλευρά τους στον τυχερότερο συνδυασμό (1, 3, 4 και 6), τον λεγόμενο «της Αφροδίτης». Χωρίς αμφιβολία λειτουργούσαν ως επίκληση προς τη θεά, η οποία ήταν και προστάτις των ναυτικών, για την καλή έκβαση του ταξιδιού. Μαρτυρούνται επίσης ενεπίγραφοι αστράγαλοι ως αφιερώματα σε ιερά. Ίσως κάποιοι ήταν φυλαχτά ή προσφέρονταν στο πλαίσιο διαβατηρίων εθίμων (δηλ. τελετουργιών για τη μετάβαση από την παιδική στην εφηβική ηλικία), ενώ χρησίμευαν και στη μαντική (αστραγαλομαντεία).

Βιβλιογραφία: P. Amandry, Os et coquilles στο L' Antre Corycien II, Bulletin de Correspondance Hellenique:, Supplement IX (1984) 348-377. F. Queyrel, "Le motif des quatre osselets figure sur des jas d' ancre", Archaeonautica, 7 (1987) 207-212.

 
 
 
 
 
Θέση στο μουσείο
|
 
     
     
                         
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ  
 
© ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, 2008-2012
El