Αφιέρωμα στο ναυάγιο των Αντικυθήρων...>>
   
 
   
 

Ο τρόπος λειτουργίας του Μηχανισμού των Αντικυθήρων

Τα περισσότερα από τα μεταλλικά μέρη του αρχαίου Μηχανισμού φαίνεται ότι έχουν κοπεί από φύλλα χαλκού, χαμηλής περιεκτικότητας σε κασσίτερο. Το σύμπλεγμα των οδοντωτών τροχών έφερε ένα δίσκο στην πρόσθια όψη και δύο δίσκους με σπείρες στην οπισθία. Ο πρόσθιος δίσκος διέθετε δύο ενάλληλες κλίμακες, μία σταθερή με τα ονόματα και τα σύμβολα του ζωδιακού κύκλου και μία κινητή με τους μήνες του αιγυπτιακού ημερολογίου (365 ημέρες). Ένας δείκτης, που πιθανώς κατέληγε σε χρυσό σφαιρίδιο, έδειχνε την κίνηση και τη θέση του Ήλιου, ενώ ένας άλλος, που μάλλον είχε στο άκρο του αργυρό σφαιρίδιο, έδειχνε την κίνηση και τη θέση της Σελήνης. Είναι σχεδόν βέβαιη η ύπαρξη και ενός τρίτου δείκτη, που σημείωνε την ανατολή και τη δύση των τότε γνωστών πλανητών κατά τη διάρκεια του έτους. Επάνω και κάτω από το δίσκο υπήρχαν επιγραφές, το Παραπήγμα, που ήταν ένα αστρικό ημερολόγιο, αναφερόταν δηλαδή στην ανατολή και στη δύση των αστέρων και των αστερισμών σε ετήσια βάση.

Οι αριθμοί-«κλειδιά» που αναφέρονται στις επιγραφές κάποιων θραυσμάτων του Μηχανισμού (θραύσμα 19 και Ε), π.χ. ο αριθμός ΙΘ (19), OC (76), ΣΚΓ (223) και ΣΛΕ (235) αποτελούν μαρτυρία για την ύπαρξη αστρονομικών ημερολογίων, σχετικών με τις φάσεις της Σελήνης, Κύκλος Μέτωνος, Κύκλος Καλλίπου και Κύκλος Σάρος. Στην οπίσθια όψη του Μηχανισμού υπήρχαν δύο δίσκοι με σπείρες. Ο επάνω δίσκος φέρει σπείρα πέντε δακτυλίων, διαιρεμένη σε 235 διαστήματα, που αντιστοιχούσαν σε 235 σεληνιακούς μήνες, 19 δηλαδή έτη. Πρόκειται για τον Κύκλο του Μέτωνος. Η αναφορά του αριθμού 76 στις επιγραφές του μηχανισμού, αποτελεί μάλλον μαρτυρία για την ύπαρξη δείκτη για τον Κύκλο του Καλλίπου, αστρονομική περίοδος διάρκειας 76 ετών, που «βελτιώνει» τον Κύκλο του Μέτωνος. Ένας μικρότερος δείκτης θα διέτρεχε τον κύκλο της Ολυμπιάδας, όπου αναφέρονται οι πανελλήνιοι αγώνες σε κάθε ένα από τα τέσσερα έτη της Ολυμπιάδας. Ο κάτω δίσκος της οπίσθιας όψης αποτελείται από μια σπείρα τεσσάρων δακτυλίων, διαιρεμένη σε 223 τμήματα, που αντιστοιχούσαν σε 223 σεληνιακούς μήνες, 18 έτη δηλαδή, οι οποίοι αποτελούν τον Κύκλο του Σάρος. Ένας μικρότερος κύκλος διαιρεμένος στα τρία δηλώνει τον Κύκλο του Εξελιγμού, ο οποίος περιέχει τρεις Κύκλους Σάρος, και προβλέπει με μεγαλύτερη ακρίβεια τις εκλείψεις του Ήλιου και της Σελήνης.

Η περιστροφή μίας χειροκίνητης λαβής σε μία από τις στενές πλευρές του Μηχανισμού μετέδιδε κίνηση σε όλους τους δείκτες μέσω των οδοντωτών τροχών και των αξόνων, που τους συνέδεαν. Επιλέγοντας μία ημέρα στην πρόσθια κλίμακα με το ημερολόγιο και το επιθυμητό έτος και μήνα στην άνω σπείρα της οπίσθιας όψης, οι υπόλοιποι δείκτες παρείχαν τις αντίστοιχες αστρονομικές πληροφορίες. Αντιστρόφως, εάν ο δείκτης τοποθετείτο σε ένα αστρονομικό φαινόμενο, τότε θα προέκυπτε η ημερομηνία που θα συνέβαινε ή είχε ήδη λάβει χώρα το συγκεκριμένο φαινόμενο.

Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων είναι το πολυτιμότερο κατάλοιπο της αρχαίας τεχνολογίας και απηχεί τη φιλοσοφική, κατά κανόνα γεωκεντρική, θεώρηση του κόσμου και της δημιουργίας του εκ μέρους των αρχαίων Ελλήνων διανοητών, οι οποίοι προέτασσαν τα μαθηματικά και τη φυσική ως εργαλεία για την αποκρυπτογράφηση του σύμπαντος.

Βιβλιογραφία: Π.Δ. Ρεδιάδης, O εξ Αντικυθήρων αστρόλαβος, στον τόμο: Ι.N. Σβορώνος, Το εν Αθήναις Εθνικόν Μουσείον. Ο θησαυρός του ναυαγίου των Αντικυθήρων, Εν Αθήναις 1903, Τόμος Α΄, 44-52. Π.Δ. Ρεδιάδης, Το εξ Αντικυθήρων αστρολάβον, ΑΕ 1910, 157-172. D.J. de Solla Price, Clockwork before the Clock, Horological Journal 97 (1955) 811-813. D.J. de Solla Price, Clockwork before the Clock, Horological Journal 98 (1956) 31-34. D.J. de Solla Price, On the Origin of Clockwork, Perpetual Motion Devices and Compass, United States National Museum Bulletin 218, Washington D.C. 1959. D.J. de Solla Price, An Ancient Greek Computer, Scientific American 200 (1959) 60-67. D.J. de Solla Price, Gears from the Greeks: The Antikythera Mechanism - A Calendar Computer from ca. 80 B.C., TransactAmPhilosSoc 64.7 (1974) 5-70, επανατύπωση ως μονογραφία από τη Science History Publications, New York 1975. M.Τ. Wright, An Apparatus for Linear Tomography of the Antikythera Mechanism, Working notes, Science Museum, London 1990. M.T. Wright - A.G. Bromley - H. Magou, Simple X-Ray Tomography and the Antikythera Mechanism, Proceedings of the Second Conference of Archaeometry in South Eastern Europe in Delphi, 19-21 April 1991, PACT 45 (1995) 531-543. M. Wright - A.G. Bromley, Current Work on the Antikythera Mechanism, Proceedings of the Conference on Ancient Greek Technology, Thessaloniki 1997, 19-25. G.J. Toomer, Ptolemy's Almagest, Princeton 1998. Μ. Edmunds - Ρ. Morgan, The Antikythera Mechanism: Still a Μystery of Greek Αstronomy?, Astronomy and Geophysics 41.6 (2000) 10-17. Τ. Freeth, The Antikythera Mechanism: 1. Challenging the Classic Research, Mediterranean Archaeology and Archaeometry 2.1 (2002) 21-35. Τ. Freeth, The Antikythera Mechanism: 2. Is it Posidonius'Orrery?, Mediterranean Archaeology and Archaeometry 2.2 (2002) 45-58. M.Τ. Wright, A Planetarium Display for the Antikythera Mechanism, Horological Journal 144.5 (2002) 168-173 και 144.6 (2002) 193. M.Τ. Wright, Epicyclic Gearing and the Antikythera Mechanism, Part 1, Antiquarian Horology 27.3 (2003) 267-279. M.Τ. Wright, In the Steps of the Master Mechanic, στον τόμο: Ancient Greece and the Modern World, Proceedings of a Conference in Ancient Olympia 2002, Πανεπιστήμιο Πατρών 2003, 86-97. M.T. Wright - A.G. Bromley, Towards a New Reconstruction of the Antikythera Mechanism, στον τόμο: S.A. Paipetis (επιμ.), Extraordinary Machines and Structures in Antiquity, Proceedings of a Conference of Archaeometry in South Eastern Europe in Ancient Olympia 2001, Πανεπιστήμιο Πατρών 2003, 81-94. M.Τ. Wright, The Scholar, The Mechanic and the Antikythera Mechanism: Complementary Approaches to the Study of an Instrument, Bulletin of the Scientific Instrument Society 80 (2004) 4-11. M.Τ. Wright, The Antikythera Mechanism, Seminars in the History of Science and Technology, Science Museum and Imperial College, December 2004. M.Τ. Wright, The Antikythera Mechanism: a New Gearing Scheme, Bulletin of the Scientific Instrument Society 85 (2005) 2-7. M.Τ. Wright, Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων. Η κατασκευή οργάνων στην αρχαιότητα, Αρχαιολογία και Τέχνες 95 (2005) 54-60. M.T. Wright, Epicyclic gearing and the Antikythera Mechanism, Part 2, Antiquarian Horology 29.2 (2005) 51-63. Μ.Τ. Wright, Counting Months and Years: The Upper Back Dial of the Antikythera Mechanism, Bulletin of the Scientific Instrument Society 87 (2005) 8-13. M.T. Wright, Understanding the Antikythera Mechanism, Proceedings of the 2nd International Conference on Ancient Greek Technology, Athens 2005, 49-60. T. Freeth - Υ. Bitsakis - Χ. Moussas - J.H. Seiradakis - Α. Tselikas - Η. Mangou - Μ. Zafeiropoulou - R. Hadland - D. Bate - Α. Ramsey - Μ. Allen - Α. Crawley - Ρ. Hockley - Τ. Malzbender - D. Gelb - W. Ambrisco - M.G. Edmunds, Decoding the Ancient Greek Astronomical Calculator known as the Antikythera Mechanism, Nature 444 (11/2006) 587-591. M.T. Wright, The Antikythera Mechanism and the Early History of the Moon-Phase Display, Horological Journal 29.3 (2006) 319-329. J.M. Steele, The Solar/lunar Functions of the Antikythera Mechanism in the Context of Mesopotamian and Greek Astronomy, στο: Decoding the Antikythera Mechanism, Conference in Athens, 30th November - 1st December 2006. J. Evans - L. Berggren, Geminos's Introduction to the Phenomena: A Translation and Study of a Hellenistic Survey of Astronomy, Princeton 2006. M.Τ. Wright, The Antikythera Mechanism Reconsidered, Interdisciplinary Science Reviews 32.1 (2007) 27-43. T. Freeth - A. Jones - J.M. Steele - Y. Bitsakis, Calendars with Olympiad Display and Eclipse Prediction on the Antikythera Mechanism, Nature 454 (07/2008) 614-617. M. Zafeiropoulou - P. Mitropoulos, The Antikythera Shipwreck, the Treasure and the Fragments of the Mechanism, στον τόμο: IUHPS/DHST, Book of Abstracts, XXIII International Congress of History of Science and Technology, Ideas and Instruments in Social Context, 28.7 - 2.8 2009, Budapest Hungary, Budapest 2009, 221. T. Freeth, Decoding an Ancient Computer, Scientific American 301.6 (12/2009) 76-83. F. Espenak - J. Meeus, Five Millennium Canon of Lunar Eclipses: -1999 to +3000 (2000 BCE to 3000 CE), National Aeronautics and Space Administration, online at http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEpubs/5MCLE.html (2009). J. Evans - C.C. Carman - A.S. Thorndike, Solar Anomaly and Planetary Displays in the Antikythera Mechanism, Journal for the History of the Astronomy 41 (02/2010) 1-39. M.T. Wright, The Antikythera Mechanism: Reconstruction as a Medium for Research and Publication, στον τόμο: Κ. Staubermann (επιμ.), Reconstructions, National Museums Scotland 2011, 1-20. M. Edmunds, An Initial Assessment of the Accuracy of the Gear Train in the Antikythera Mechanism, Journal for the History of Astronomy 42.148 (2011) 307-320. Ξ. Μουσάς, «Πίναξ». Το Πρώτο Μηχανικό Σύμπαν. Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων. Ο αρχαιότερος υπολογιστής και αστρονομικό όργανο, Αθήνα 2011. T. Freeth - A. Jones, The Cosmos in the Antikythera Mechanism, ISAW Papers, 4. To be available at http://dlib.nyu.edu/awdl/isaw/isaw-papers/4 (2012).
Συμβολές Ρ. Προσκυνητοπούλου, Ε. Μάγκου, Μ. Ζαφειροπούλου, Ομάδα Μελέτης Μηχανισμού Αντικυθήρων, στον τόμο: Ν. Καλτσάς - Ε. Βλαχογιάννη - Π. Μπούγια (επιμ.), Το Ναυάγιο των Αντικυθήρων. Το πλοίο - οι θησαυροί - ο μηχανισμός, Κατάλογος Έκθεσης, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Απρίλιος 2012-Απρίλιος 2013, Αθήνα 2012.

 
 
 
 
 
1 | 2 | 3
 
Θέση στο μουσείο
|
 
     
     
                        
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ  
 
© ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, 2008-2013
El