Αφιέρωμα στο ναυάγιο των Αντικυθήρων...>>
   
 
   
 

Τμήμα σανίδας από το εξωτερικό κέλυφος του πλοίου (μαδεριού πετσώματος)

Υλικό: Ξύλο φτελιάς
Προέλευση: Ναυάγιο Αντικυθήρων. Από την ανέλκυση του 1976
Χρονολόγηση: 220 π.Χ. (± 40)
Διαστάσεις: Μήκος 0,90 μ. Πλάτος 0,26 μ. Πάχος 0,11 μ.
Aρ. ευρ.: Αθήνα, Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων, ΒΕ 2011/11
Χώρος έκθεσης: Πτέρυγα Περιοδικών Εκθέσεων, Αίθουσα Ι

Πιθανότατα από τμήμα του σκάφους κάτω από την ίσαλο γραμμή. Η σανίδα έχει κοπεί από φτελιά (ulmus), γνωστή στο Αιγαίο και ως καραγάτσι. Από τις πέντε γνωστές ποικιλίες, η παραδοσιακή ναυπηγική στο Αιγαίο χρησιμοποιεί κυρίως τις ulmus montana και ulmus pedunculata. Παρότι μικρότερης μηχανικής αντοχής από άλλα ξύλα της μεσογειακής λεκάνης, παρουσιάζει τα πλεονεκτήματα της εύκολης και γρήγορης ξήρανσης, της καλής καθήλωσης, της μεγάλης αντοχής στο σχίσιμο και κυρίως, της μεγάλης διάρκειας ζωής. Στα μειονεκτήματά της συγκαταλέγονται η μικρή αντοχή στους μύκητες και τα έντομα και η τάση της να σκεβρώνει. Συχνά, προτιμάται για κατασκευές μέσα στο νερό, αλλά η χρήση της στην αρχαία ξυλοναυπηγική ήταν μάλλον περιορισμένη: η παρουσία της έχει πιστοποιηθεί σε ρωμαϊκά ναυάγια, κυρίως για την κατασκευή νομέων.

Στην εξωτερική πλευρά της σανίδας διακρίνονται κατά τόπους έντονα ίχνη από μελανότεφρη λιπαρή ουσία, υπολείμματα του στρώματος ρητίνης ή πίσσας, που παρεμβαλλόταν μεταξύ ξύλινου πετσώματος και μολύβδινου περιβλήματος των υφάλων. Η αρμογή του μολύβδινου περιβλήματος γινόταν με καθήλωση: διακρίνονται έξη παράλληλες σειρές από χάλκινoυς ήλους σε τακτές αποστάσεις 0,04- 0,05 μ. μεταξύ τους, ενώ η ίδια απόσταση έχει τηρηθεί και μεταξύ των επικείμενων σειρών. Κατά την καθήλωση λαμβανόταν πρόνοια, ώστε οι ήλοι κάθε σειράς να συμπίπτουν με τα μεταξόνια διαστήματα των ήλων της υπερκείμενης και υποκείμενης σειράς. Με τον τρόπο αυτό, και την κατά το δυνατόν συνεπή διάταξη της διασποράς, επιτυγχάνεται μία ομοιόμορφη κατανομή των στοιχείων καθήλωσης, απαραίτητη στην περίπτωση ενός σκαριού που δέχεται ισχυρούς κλυδωνισμούς και εντάσεις. Στην εξωτερική πλευρά διακρίνονται οι κεφαλές επτά χάλκινων ήλων μεγαλύτερου μεγέθους με κεφαλή διαμέτρου 0,035 μ. Τα στελέχη τους είναι κυκλικής διατομής και διέρχονται διαμπερώς το μαδέρι, μέσα από ξύλινα παρεμβλήματα. Οι ήλοι αυτοί συνέδεαν το εξωτερικό τοίχωμα του σκαριού με τους νομείς (στραβόξυλα, ?γκοίλια, σταμίναι). Η καθήλωσή τους γινόταν από έξω προς τα μέσα και αντιστοιχούσαν σε κάθε μαδέρι δύο, και σε κάποιες περιπτώσεις τρείς ήλοι ανά νομέα. Κατά την καθήλωση λαμβάνεται σκόπιμα πρόνοια για την απόκλισή τους από την ίδια κατακόρυφο, ώστε να μειώνεται έτσι ο κίνδυνος ρηγμάτωσης του παρακείμενου νομέα. Το μεγάλο πάχος της σανίδας επέτρεψε την διάνοιξη εντορμιών στις επιφάνειες αρμογής σε δύο παράλληλες σειρές. Μέσα στις εντορμίες διακρίνονται ένθετοι ξύλινοι τόρμοι. Οι τόρμοι έχουν επίμηκες παραλληλόγραμμο σχήμα με έντονη μείωση στις στενές πλευρές τους. Μετά την συναρμογή των επικείμενων μαδεριών, διανοίγονται διαμπερείς οπές στους άξονες των τόρμων, στις οποίες καθηλώνονται ξύλινες ασφαλιστικές καβίλιες. Για τους τόρμους και τις καβίλιες στο σκάφος των Αντικυθήρων χρησιμοποιήθηκε δρυς (λατ. quercus). Παρότι δύσκολο στην κατεργασία, το ξύλο δρυός παρουσίαζε εξαιρετικά μεγάλη αντοχή και μακροβιότητα που, σε σχέση με το μέτριο βαθμό συστολής-διαστολής, το καθιστούσε ιδανικό για την κατασκευή τόρμων και ξυλόκαρφων.

Βιβλιογραφία: Ν. Καλτσάς-Ε. Βλαχογιάννη-Π. Μπούγια(επιμ.), Το Ναυάγιο των Αντικυθήρων: Το πλοίο-οι θησαυροί-ο Μηχανισμός,. Κατάλογος της αρχαιολογικής έκθεσης στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Απρίλιος 2012- Απρίλιος 2013, Αθήνα 2012, 40-41 αρ. 1 (Γ. Κουτσουφλάκης).

 
 
 
 
 
 
Θέση στο μουσείο
|
 
     
     
                        
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ  
 
© ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, 2008-2013
El