:: 2013
 
   
   
   
   
     
   
     
   
 
 
  Αφιέρωμα στο ναυάγιο των Αντικυθήρων...>>
   
 
   
 

Μαρμάρινο άγαλμα αγοριού

Υλικό: Παριανό μάρμαρο
Προέλευση: Ναυάγιο Αντικυθήρων. Από την ανέλκυση των ετών 1900-1901 (13.12.1900)
Χρονολόγηση: Αρχές 1ου αι. π.Χ.
Διαστάσεις: Ύψος (με την πλίνθο): 1,115 μ. Ύψος πλίνθου: 0,075 μ.
Αριθμός ευρετηρίου: Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, 2773
Χώρος έκθεσης: Πτέρυγα Περιοδικών Εκθέσεων, Αίθουσα ΙI

Η αριστερή πλευρά του αγάλματος είναι διαβρωμένη. Αντίθετα, η δεξιά σώζεται σε εξαιρετική κατάσταση. Η αρχική μαρμάρινη επιφάνεια, όπου διατηρείται, καθώς προστατευόταν από τους λιθοφάγους οργανισμούς βυθισμένη στην ιλύ του βυθού, είναι ομοιόμορφα λειασμένη και στιλβωμένη. Η συμφυής πλίνθος φέρει ίχνη επεξεργασίας με βελόνι και οδοντωτή σμίλη. Το αρχικό της περίγραμμα σώζεται μόνο πίσω από το δεξί σκέλος της μορφής. Το αριστερό χέρι του αγάλματος ήταν πρόσθετο, όπως και το πάνω μέρος του κρανίου με τα μαλλιά. Όσον αφορά στη σύνδεση του δεξιού άκρου χεριού με τον πήχη φαίνεται πιθανότερο να οφείλεται σε επέμβαση που έγινε αμέσως μετά την ανέλκυσή του, καθώς ο τρόπος σύνδεσης είναι ασυνήθιστος στην αρχαιότητα, συγκρινόμενος με των υπολοίπων γλυπτών του ναυαγίου. Σπασίματα υπάρχουν στη δεξιά κνήμη, ακριβώς κάτω από το γόνατο και πάνω από τον αστράγαλο, καθώς και στο στήριγμα που συνδέει την πλίνθο με τον αριστερό μηρό του αγάλματος. από το στήριγμα το ένα τρίτο έχει τελείως καταστραφεί από το θαλασσινό νερό, όπως και το αριστερό σκέλος που σώζεται έως το γόνατο. Τετράπλευρο πουντέλλο συνδέει τον δεξιό αγκώνα με τον αντίστοιχο μηρό. Σπασμένο στη μέση είναι το επίσης τετράπλευρο πουντέλλο, κάτω από το δεξιό γόνατο, καθώς και ο μέσος και ο παράμεσος δάκτυλος του δεξιού άκρου χεριού. Το κενό ανάμεσα στον αντίχειρα και τον δείκτη γεφυρώνεται με πολύ λεπτό πουντέλλο.

Το παιδί παριστάνεται γυμνό, μισοσκυμμένο, με ανασηκωμένη την κεφαλή. Στηρίζεται στο αριστερό σκέλος, το οποίο, προτεταμένο, λύγιζε σε ορθή γωνία στο γόνατο. Το δεξί, επίσης ελαφρά λυγισμένο, κατευθύνεται προς τα πίσω και πατά μόνο με τα δάχτυλα στην πλίνθο. Το πάνω μέρος του κορμού του κλίνει έντονα προς τα εμπρός. Ο αριστερός βραχίονας, κρίνοντας από το μικρό σωζόμενο τμήμα του, κατευθυνόταν προς τα πάνω και εμπρός. Γέρνει την κεφαλή του προς τα πίσω, ενώ το βλέμμα ακολουθεί την κατεύθυνση του χεριού. Το δεξί χέρι είναι κατεβασμένο με ελαφρά ανοιχτή την παλάμη. Η μορφή ισορροπεί ανάμεσα στην ένταση και τη χαλάρωση. Σαν ένα τεντωμένο τόξο η κίνηση περνά από το δεξί σκέλος στο τεντωμένο αριστερό χέρι, ενώ την κατεύθυνση της κίνησης παρακολουθεί απολύτως η στάση του κεφαλιού και το βλέμμα του παιδιού. Το σώμα είναι άνισα μοιρασμένο ανάμεσα στην αριστερή, γεμάτη ένταση, πλευρά και τη δεξιά που «βυθίζεται» αργά και νωχελικά προς τα κάτω. Ακόμη και στο πλάσιμο μπορεί να διαπιστώσει κανείς διαφοροποίηση, εάν συγκρίνει το βαθύ αυλάκι της σπονδυλικής στήλης με τις ρηχές μεταβάσεις στη χαλαρή δεξιά πλευρά. Παρόμοιες αντιθέσεις διαπιστώνονται και στα χαρακτηριστικά του προσώπου. Το σφαιρικό κρανίο του αγοριού με το χαμηλό μέτωπο, τις μαλακές παρειές, το μεγάλο, στρογγυλό πηγούνι και τα σαρκώδη χείλη, έρχονται σε αντίθεση με τα γωνιώδη, ανασηκωμένα, φρύδια, που ρυτιδώνουν το μέτωπο, και με το σκληρό περίγραμμα των ματιών και των βλεφάρων. Πολύ λεπτά αποδίδονται τα πτερύγια της μύτης, ενώ μεγάλα και σαρκώδη, σχεδόν πρησμένα, τα αυτιά. Το περίγραμμα του προσώπου οριοθετείται με σαφήνεια από τα μαλλιά, που, δουλεμένα με το βελόνι, διατάσσονται σε ζώνες στην περιφέρεια του κρανίου. Πολλές ερμηνείες έχουν προταθεί. Η μορφή έχει ερμηνευτεί ως νέος στη στάση του αποσκοπείν, ως πολεμιστής, ως κυνηγός, ως παίκτης αστραγάλων (αστραγαλίζων), ως βάρβαρος (Γαλάτης ;) που εκλιπαρεί τη μεγαλοψυχία του νικητή αντιπάλου του, ως ο Ακταίων που κρυμμένος ανάμεσα στα δέντρα προσπαθεί να δει την Άρτεμη, ως ο γονυπετών Λυκάων -προτελευταίος γιος του Τρώα βασιλιά Πριάμου- που ικετεύει τον Αχιλλέα να τον αφήσει να ζήσει, ως σατυρίσκος που προκαλεί νύμφη, ως ηνίοχος άρματος. Το πιθανότερο όμως είναι ότι πρόκειται για παγκρατιαστή ή παλαιστή που παριστάνεται τη στιγμή που παίρνει θέση λίγο πριν από τον αγώνα. Η στάση του και η έκφρασή του προϋποθέτουν την παρουσία μιας δεύτερης, αντίπαλης, μορφής. Χωρίς αμφιβολία πρόκειται για μέλος κάποιου συντάγματος. Συγκρίσεις του προσώπου του αγοριού με πορτρέτα από τη Δήλο, που χρονολογούνται γύρω στο 100 π.Χ. ή αμέσως μετά, και κυρίως με άγαλμα αγοριού που προέρχεται από το διάκοσμο ιταλικής έπαυλης στο Fianelle Sabino κοντά στη Ρώμη, επιτρέπουν μια ασφαλή χρονολόγηση του έργου στις αρχές του 1ου αι. π.Χ.

Βιβλιογραφία: Π. Καββαδίας, Ανακοίνωσις περί των εκ της παρά τα ?ντικύθηρα θαλάσσης αγαλμάτων, ΠΑΕ 1900, 95-98, fig. 2. P. Κabbadias, The Recent Finds Off Cythera, JHS 21 (1901) 207-208, no. 7, fig. 5. Γ. Νικολαΐδης Κρης, Άγαλμα λίθινον εξ Αντικυθήρων, ΑΕ 1903, 201-206. Ι.N. Σβορώνος, Το εν Αθήναις Εθνικόν Μουσείον. Ο θησαυρός του ναυαγίου των Αντικυθήρων, Αθήναι 1903, Vol. Α, 66-69, no. 25, pl. ΧΙΙ,1. Frost 1903, 230-232, no. IV, fig. 3. Β. Στάης, Τα εξ Αντικυθήρων ευρήματα: Χρονολογία, προέλευσις, χαλκός έφηβος, Αθήνησιν 1905, 44, 49, fig. 19. Stais 1910, 71-72. F. Studniczka, Archaologisches aus Griechenland, AA 36 (1921) 334-338, figs. 13, 15. F. Studniczka, Ein vermeintlicher Kriegsheld. Marmorstatue von Antikythera neu gedeutet, Winckelmannsfeste des Archaologischen Seminars der Universitat Leipzig am 17. Dezember 1921, Leipzig 1921. S. Papaspiridi, Guide du Musee National. Marbres, bronzes et vases, Athenes 1927, 83 (with false inv. no. 2774). P.C. Bol, Die Skulpturen des Schiffsfundes von Antikythera (AM - Beih. 2), Berlin 1972, 69-72, no. 25, pls. 38-40 and pl. 41,6. G. Hubner, Der Portratkopf. Uberlegungen zu pergamenischen Portratplastik vom 2. Jh. v. Chr. bis in augusteische Zeit, in: M.N. Filgis - W. Radt (eds), Die Stadtgrabung: Das Heroon, AvP XV.1, Berlin 1986, 131, pl. 47,7. Chr. Vorster, Die Skulpturen von Fianello Sabino. Zum Beginn der Skulpturenausstattung in romischen Villen (Palilia 5), Wiesbaden 1998, 33. B.S. Ridgway, Hellenistic Sculpture III: The Styles of ca. 100-31 B.C., Wisconsin 2002, 74, 98 note 17, pl. 27. Ν. Καλτσάς, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Τα Γλυπτά. Κατάλογος2, Αθήνα 2002, 299-300, cat. no. 626. Chr. Vorster, Die Plastik des spaten Hellenismus - Portrats und rundplastische Gruppen, in: P.C. Bol (ed.), Die Geschichte der antiken Bildhauerkunst IIΙ: Hellenistische Plastik, Mainz am Rhein 2007, 310, fig. 304. Ν. Καλτσάς - Ε. Βλαχογιάννη - Π. Μπούγια (επιμ.), Το Ναυάγιο των Αντικυθήρων: Το πλοίο, οι θησαυροί, ο μηχανισμός (Κατάλογος έκθεσης, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Απρίλιος 2012 - Απρίλιος 2013), Αθήνα 2012, 104-105, αρ. κατ. 50 (Ε. Βλαχογιάννη).

 
 
 
 
   
 
Θέση στο μουσείο
|
 
     
     
                        
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ,
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ
  
 
© ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, 2008-2016
Ελ