:: 2015
 
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
     
   
 
 
  2015_Η αιώνια αναζήτηση της ομορφιάς..>>
   
 
   
 

Καθημερινή πολυτέλεια....

Ελεφάντινο κτένι
Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο
Τμήμα Συλλογών Προϊστορικών, Αιγυπτιακών, Κυπριακών και Ανατολικών Αρχαιοτήτων, αρ. ευρ. Π 2044

Προέλευση: Σπάτα, θαλαμωτός τάφος 1 (πιθανόν από το δρόμο του τάφου).
Διαστάσεις: Μήκος 14,5 εκ., ύψος 8,6 εκ., πάχος 1,2 εκ.
Χρονολόγηση: ΥΕ ΙΙΙΒ (13ος αι. π.Χ.)
Χώρος έκθεσης: Aίθουσα 3, Προθήκη μ2.
 
   

Ελεφάντινο κτένι διακοσμημένο με ανάγλυφες καθιστές σφίγγες που πλαισιώνουν οκτάφυλλο ρόδακα. Πρόκειται για το μεγαλύτερο σωζόμενο κτένι και ένα από τα ωραιότερα δείγματα της Μυκηναϊκής ελεφαντουργίας. Προέρχεται από θαλαμωτό τάφο των Σπάτων Αττικής, ο οποίος αν και είχε συληθεί στην αρχαιότητα, απέδωσε πλήθος μικροαντικειμένων, κυρίως από ελεφαντόδοντο.

Το κτένι, ως σκεύος καλλωπισμού, πρέπει να επινοήθηκε ήδη από τη Νεολιθική εποχή, έστω στην απλούστερη μορφή της (ξύλινης) διχάλας που μπορούσε να ξεμπερδέψει και να χτενίσει τα μαλλιά. Στη Μυκηναϊκή εποχή, τα κτένια δεν είναι συχνό εύρημα στους τάφους -εκτός αν ήταν ευρέως διαδεδομένα τα απλούστερα από φθαρτό υλικό, όπως το ξύλο- και συνήθως αποτελούσαν σύνολο..>> με άλλα ελεφάντινα σκεύη και κοσμήματα, σε γυναικείες κυρίως ταφές. Δεν γνωρίζουμε εάν το κτένι φοριόταν και στα μαλλιά, όπως συμβαίνει σήμερα, αφού δεν απεικονίζεται στην εικονογραφία της εποχής. Αρκετά κτέριζαν και ανδρικές ταφές, παραπέμποντας στην περιγραφή του Ομήρου για τους «μακρύκομμους Αχαιούς», ενώ είναι πιθανό, τα μικρότερα, ορθογώνια κτένια, να χρησιμοποιήθηκαν για το χτένισμα της γενειάδας ή του μουστακιού.

Σύνολα σκευών καλλωπισμού από ελεφαντόδοντο..>> (πυξίδες, καθρέφτες, περόνες και κτένια) διακινούνταν σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού (16ος - 12ος αι. π.Χ.), υποδεικνύοντας τη σύναψη διπλωματικών γάμων ανάμεσα σε οίκους ευγενών. Οι ίδιοι τύποι αντικειμένων εισάγονταν στην Ur της Μεσοποταμίας και αναφέρονται σε επιστολές της Αμάρνα (επίσημη αλληλογραφία των Φαραώ με τους ηγεμόνες της Εγγύς Ανατολής) ως προικώα που έφερναν μαζί τους οι πριγκίπισσες στη νέα τους πατρίδα. Στον ελλαδικό χώρο, είναι χαρακτηριστική η ανεύρεση ελεφάντινων αντικειμένων σε πλούσιες γυναικείες ταφές της περιόδου, όπως στην Αγορά των Αθηνών. Η εικονογραφία τους περιλαμβάνει κυρίως θέματα εμπνευσμένα από τα ταξίδια των Μυκηναίων εμπόρων στην Ανατολή, πιθανότατα επειδή από εκεί προερχόταν και η πρώτη ύλη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η σφίγγα..>> μυθικό ον με σώμα λιονταριού και κεφαλή γυναίκας, που θεωρούνταν φύλακας των νεκρών τους οποίους συνόδευε στη μεταθανάτια ζωή.

Δρ Ελ. Κωνσταντινίδη-Συβρίδη

Βιβλιογραφία:
Haussoullier, B., Catalogue descriptif des objects decouvertes a Spata, Bulletin Correspondance Hellenique 1878, 212, pl. 17, no. 3.
Poursat, J.-C.,Catalogue des ivoires myceniens du Musee National d' Athenes, Paris 1977, 153, αρ. 448, πιν. XLVIII.
Σακελλαράκης Γ., Κωνσταντινίδη-Συβρίδη Ε., Ελεφάντινα κτένια από τη Μυκηναϊκή Συλλογή του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, Αρχαιολογική Εφημερίς 149, Αθήνα 2010, 145-208.


 
 
 
 
 
Άλλα χτένια στο ΕΑΜ: 1 | 2 | 3
   
 
|
 
 
     
                        
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ  
 
© ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, 2008-2016
Ελ