:: 2015
 
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
     
   
 
 
  2015_Η αιώνια αναζήτηση της ομορφιάς..>>
   
 
   
 

Χρυσό περίαμμα: ένα ιερατικό κόσμημα σώματος
Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο
Τμήμα Συλλογής Αγγείων και Έργων Μικροτεχνίας και Μεταλλοτεχνίας, αρ. ευρ. ΣΤ 353

Προέλευση: Ίσως από την Ελληνιστική Αίγυπτο. Δωρήθηκε από την Ελένη Σταθάτου.
Χρονολόγηση: 4ος - αρχές 3ου αι. π.Χ.
Χώρος έκθεσης: Συλλογή Σταθάτου, Aίθουσα 42, Προθήκη 26
 
   

Το σπάνιο αυτό χρυσό κόσμημα με μήκος 120 εκ. σχηματίζεται από μία πλατιά πλεκτή αλυσίδα που ασφαλίζει με έναν κρυστάλλινο κόμβο.

Η ταινιωτή αλυσίδα είναι πλεγμένη από 11 απλές αλυσίδες, η μία δίπλα στην άλλη, και κάθε μία από τις δύο άκρες της στερεώνεται σε ένα πλακίδιο με σχήμα επικράνου (αρχιτεκτονικού στοιχείου). Το σημαντικότερο και πολυτιμότερο τμήμα του κοσμήματος είναι ο μεγάλος ηράκλειος κόμβος: εννέα καμπύλα τμήματα κρυστάλλου τοποθετήθηκαν πάνω σε χρυσό επίπεδο έλασμα και συναρμόσθηκαν με χρυσά δεσίματα. Δύο πλακίδια τοποθετήθηκαν επίσης στο κεντρικό τμήμα των επικράνων. Ο κόμβος συνδέεται με τα επίκρανα με τρόπο που επιτρέπει την κίνηση και την απασφάλισή του: μέσω μιας χρυσής καρφίδας που περνά εναλλάξ μέσα από μια σειρά χρυσών κυλίνδρων. Η διακόσμηση του κόμβου είναι εξαιρετικά πλούσια και πολυτελής: σειρές ίσιου, στρεπτού και κοκκιδωτού σύρματος, αλυσίδες, ανάγλυφες ταινίες, οδοντωτές ταινίες και ταινίες με σειρές πετάλων, ένας μεγάλος ρόδακας (σχηματοποιημένο άνθος) με δέκα πέταλα σε σχήμα καρδιάς, δύο μικρότεροι με δέκα και οκτώ πέταλα, δύο ζεύγη ανθεμίων (ανοικτών ανθέων). Δώδεκα κυκλίσκοι και δώδεκα μικρά φύλλα περιείχαν αρχικά σμάλτο, το οποίο σώζεται σε ορισμένα σημεία (κυανό, πράσινο και υπόλευκο), ή ίσως και ημιπολύτιμους λίθους.

Η ορεία κρύσταλλος (ορυκτό κρύσταλλο) είναι το πολυτιμότερο υλικό του αρχαίου κόσμου. Λόγω της σπανιότητάς της, και επειδή δεν ευρίσκεται στη φύση σε μεγάλα τεμάχια, γίνεται μεγάλη προσπάθεια να αξιοποιηθούν ακόμη και οι μικρότερες ποσότητες. Το σμάλτο είναι ελληνική επινόηση από την προϊστορική περίοδο και χρησιμοποιείται για να προσδώσει πολυχρωμία στα χρυσά κοσμήματα.

Ο ηράκλειος κόμβος ονομάστηκε έτσι συμβατικά από τον κόμβο με τον οποίο έδενε στο λαιμό του ο Ηρακλής τη λεοντή (τομάρι) του λιονταριού της Νεμέας που ο ίδιος σκότωσε, όμως ο κόμβος είναι ένα αρχαιότατο θρησκευτικό σύμβολο: η Αφροδίτη δένει τα μαλλιά της σε κόμβο, ενώ η Άρτεμις δένει με κόμβο το χιτώνα της στον ένα ώμο. Στην αρχαία τέχνη, περίαμμα (περί + άμμα/κόμβος) είναι το κόσμημα που περιβάλλει το γυμνό κορμό της θεάς Αφροδίτης ή της Αφροδίτης-Ίσιδας, καθώς και του γυμνού Έρωτα. Στις μεγάλες τελετές, οι αρχιέρειες πιθανόν φορούν αυτό το κόσμημα διαγωνίως στο στήθος τους, στολίζοντας έτσι την επίσημη ενδυμασία τους και υποδυόμενες τη θεά που υπηρετούν. Μετά από σημαντική περίοδο χρήσης, που δικαιολογείται από την υψηλή αξία του, το κόσμημα αφιερώνεται στο ιερό, ή ενταφιάζεται μαζί με την κάτοχό του.

Τα χρυσά περιάμματα κατασκευάζονται από τα μέσα του 4ου αι. π.Χ. Απεικονίζονται σε δύο εκδοχές: είτε με μία αλυσίδα διαγωνίως ή με δύο αλυσίδες χιαστί, πάντα με τον κόμβο ή με ένα μετάλλιο στο στήθος. Πολυτελέστερα είναι αυτά που κοσμούνται με ορεία κρύσταλλο (ή γρανάτη), όπως αυτό που παρουσιάζεται εδώ και ανήκε ίσως σε βασίλισσα-αρχιέρεια.


Δρ. Δέσποινα Ιγνατιάδου

Βιβλιογραφία:
Pierre Amandry, Collection Helene Stathatos I: Les Bijoux antiques, Strasbourg, 1953, 118-124, αρ. 264, πίν. XLVIII. Το κόσμημα ταυτίζεται με διάδημα και συγκρίνεται με παράλληλα.
Αικατερίνη Δεσποίνη, Αρχαία χρυσά κοσμήματα, Αθήνα 1996, αρ. 36-37.
Δέσποινα Ιγνατιάδου, Ιωάννης Ναζλής, Micro-XRF ανάλυση σμάλτων σε χρυσά κοσμήματα κλασικών χρόνων, 5ο Συμπόσιο Αρχαιομετρίας της Ελληνικής Αρχαιομετρικής Εταιρείας, 8-10.10.2008, Αθήνα (Αθήνα 2012), 545-564.
Σπυρίδων Ν. Μαρινάτος, Η ορεία κρύσταλλος εν Κρήτη, Αρχαιολογική Εφημερίς, 1931, 158-160.
Michael Pfrommer, Studien zu alexandrinischer und grossgiechischer Toreutik fruhhellenistscher Zeit, Berlin 1990, 301, αρ. HK20.


 
 
 
 
 
   
 
|
 
     
                        
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & AΘΛΗΤΙΣΜΟΥ  
 
© ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, 2008-2016
Ελ