:: 2015
 
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
     
   
 
 
  2015_Η αιώνια αναζήτηση της ομορφιάς..>>
   
 
   
 

Γυναικεία κόμη, κομμώσεις και στολίδια κεφαλής στην κλασική εποχή...

Τμήμα δίσκου με ανάγλυφη γυναικεία προτομή
Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο
Τμήμα Συλλογής Έργων Γλυπτικής, αρ. ευρ. 3990

Προέλευση: βρέθηκε στη Μήλο το 1936
Διαστάσεις: Ύψος : 1,38 μ., Πλάτος: 0,485 μ.
Χρονολόγηση: περί τα 460-450 π.Χ.
Χώρος έκθεσης: : Έκθεση Γλυπτών, Aίθουσα 15
 
   

Στην όψη της κυκλικής επιφάνειας του δίσκου παριστάνεται μια πανέμορφη γυναικεία προτομή. Λεπτή, ίσια μύτη σε κοινή ευθεία με το μέτωπο, μάτια αμυγδαλωτά, στεφανωμένα από τοξωτά φρύδια, χείλη λεπτά και μισάνοιχτα, λαιμός λυγερός, αυτιά μικρά, καλοσχηματισμένα. Μετάλλινοι παιχνιδιάρικοι βόστρυχοι θα στερεώνονταν στην οπή του κροτάφου. Τα πλούσια, σίγουρα μακριά, μαλλιά της είναι προσεκτικά μαζεμένα σε σάκκο, που πέφτει βαρύς προς τα κάτω σχηματίζοντας ευδιάκριτη καμπύλη πάνω στον αυχένα. Περιγράμματα σαφή, γραμμές καθαρές. Όλα συντελούν στην ανάδειξη της ήρεμης, ισορροπημένης ομορφιάς της Αφροδίτης, ή της Σελήνης, όπως προτείνουν ορισμένοι για αυτό το θεϊκό πρόσωπο, εξ αφορμής του κυκλικού βάθους του αναγλύφου που παραπέμπει στον κυκλικό δίσκο του φεγγαριού.

Η περιποίηση της κόμης εκδηλώνει την έμφυτη επιθυμία κάθε ανθρώπου να τονίσει την ομορφιά και τη δύναμή του. Τα ποικίλα χτενίσματα που εικονογραφούνται σε όλες τις μορφές τέχνης της ελληνικής αρχαιότητας δεν είναι άσχετα από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις, την οικονομική κατάσταση, την κοινωνική θέση, την επαγγελματική ενασχόληση, την ηλικιακή βαθμίδα, τη συναισθηματική κατάσταση του ατόμου, και πολλές φορές τη μόδα της εποχής. Ήδη από τον 6ο αιώνα π.Χ., οι κόρες, πρότυπα της γυναικείας φιλαρέσκειας, έχουν πλούσια, μακριά μαλλιά (εύκομοι), που πέφτουν τόσο στη ράχη όσο και συμμετρικά μπροστά στο στήθος. Κάποιες φορούν διάδημα (στεφάνη) στην κεφαλή, διακοσμημένη συνήθως με αλυσίδα εναλλασσόμενων φυτικών μοτίβων. Η στεφάνη φοριέται συνεχώς σε όλο τον 5ο και 4ο αιώνα π.Χ...>>.

Από τα μέσα του 5ου αιώνα π.Χ. και εξής τα μακριά μαλλιά, χωρισμένα κατά κανόνα στη μέση, χτενίζονται προς τα πίσω σε λεπτούς κυματιστούς βοστρύχους και μαζεύονται με ταινία είτε σε χαλαρό ρολό ..>> είτε σε κρωβύλο (κότσο) ..>>. Οι παντρεμένες γυναίκες υιοθετούν πιο συντηρητικά χτενίσματα, καθώς σφιχτοδένουν τα μαλλιά τους σε κεφαλόδεσμους διαφόρων ειδών: κεκρύφαλους..>>, μίτρες, οπισθοσφενδόνες. Η οικογενειακή τους κατάσταση αναγνωρίζεται συχνά από το ιμάτιο που καλύπτει την κεφαλή, το οποίο φορούν υποχρεωτικά έξω από το σπίτι..>>. Οι νεαρές κοπέλες έχουν τα μαλλιά τους είτε μακριά, πλεγμένα σε παχιά κοτσίδα που πέφτει στη ράχη ..>>, είτε κοντότερα και μαζεμένα ψηλά ή χαμηλά στην κεφαλή σε θυσσανωτό λαμπάδιον ..>>. Μετά τα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ. απαντούν και νέα χτενίσματα, όπως: α) η κόμμωση «σε φέτες πεπονιού» σε συνδυασμό με το λαμπάδιον ή τον πλεγμένο κότσο ..>>, β) ο φιόγκος από τούφες μαλλιών στην κορυφή της κεφαλής, και γ) οι μακριές κοτσίδες που ζώνουν ολόγυρα το κρανίο, ενώ κάποιες κοντύτερες καταλαμβάνουν τη θέση της χωρίστρας ..>>.

Κοντοκουρεμένα μαλλιά έχουν οι δούλες ..>>, καθώς η κοντή κόμη λειτουργεί συμβολικά ως αποχή από τη σεξουαλικότητα. Οι δούλες φορούν συχνά και σάκκους που συγκαλύπτουν τελείως τα μαλλιά ..>>. Λυτά, αχτένιστα μαλλιά ταιριάζουν σε σεξουαλικά απελευθερωμένα πλάσματα, όπως είναι οι χορεύτριες, κάποιες εταίρες και οι Μαινάδες, συντρόφισσες και συνοδοί του Διονύσου που χορεύουν σε εκστατική μανία.

Τα πλούσια μαλλιά υπήρξαν ανέκαθεν σύμβολο δύναμης και καλής υγείας, όπως και μέσο σαγήνης του άλλου φύλου, για αυτό και η περιποίησή τους αποτελούσε καθημερινή συνήθεια. Τα χτένιζαν με φυτικά καλλυντικά αρωματικά έλαια και τα έβαφαν με στάχτη, χέννα ή χρωματιστό κερί, είτε για να αλλάξουν το φυσικό τους χρώμα είτε για να καλύψουν τα λευκά. Ανάμεσα στα σύνεργα του γυναικείου μπουντουάρ θα πρέπει να φανταστούμε κάτοπτρα, ψαλίδια, καλαμιστήρες, χτένες, περόνες, μετάλλινες και κοκκάλινες καρφίδες. Κομμώσεις, καλύμματα και στολίδια κεφαλής συνέτειναν στον τονισμό της γυναικείας ματαιοδοξίας.


Δρ. Έλενα Βλαχογιάννη

Βιβλιογραφία:
Bremer, W.E.E.F. (1912) Haartracht und Haarschmuck, στο: W. Kroll (επιμ.). Pauly's Realencyclopaedie der klassischen Altertumswissenschaften 7.2. Stuttgart, 2110-2135 (για την Ελλάδα), 2125-2135 (για τις γυναικείες κομμώσεις).
Weber, H. (1938) Griechische Frauentrachten im vierten Jahrhundert vor der Zeitwende, Wurzburg.
Brandenburg, H. (1966) Studien zur Mitra. Beitrage zur Waffen -und Trachtgeschichte der Antike, Munster.
Krug, A. (1968) Binden in der griechischen Kunst. Untersuchungen zur Typologie (6. - 1. Jahrh. v. Chr.), Hosel.
Ehrhardt, E. (1971) Hair in Ancient Greece, Echos du monde classique: Classical Views 15, 14-19.
Tolle-Kastenbein, R. (1977) Zur Mitra in klassischer Zeit, Revue archeologique 1, 23-36.
Jenkins, I. - Williams, D. (1985) Sprang Hair Nets: Their Manufacture and Use in Ancient Greece, American Journal of Archaeology 89, 411-418.
Μπεζαντάκος, Ν. Π. (1987) Η Αρχαία Ελληνική Μίτρα. Ερμηνεία των σχετικών κειμένων από τον Όμηρο ως τον Νόννο, Αθήνα.
Clairmont, C. W. (1993) Classical Attic Tombstones I-VI, Kilchberg.
Bergemann, J. (1997) Demos und Thanatos. Untersuchungen zum Wertsystem der Polis im Spiegel der attischen Grabreliefs des 4. Jhs. v. Chr. und zur Funktion der gleichzeitigen Grabbauten, Munchen, 98-100.
Hurschmann, R. (1998) Haartracht, στο: Η. Cancik, Η. Schneider (επιμ). Der Νeue Pauly: Enzyklopadie der Antike 5. Stuttgart, 39-45, κυρίως 40-42.
Καλτσάς, Ν. (2002) Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Τα Γλυπτά. Κατάλογος2, Αθήνα.
Fischer, M. (2008) The Prostitute and her Headdress: The Mitra, Sakkos and Kekryphalos in Attic Red-figure Vase-painting ca 550-450 BCE, Thesis, University of Calgary Alberta.
Gkikaki, M. (2014) Die weiblichen Frisuren auf den Munzen und in der Gro?plastik der klassischen und hellenistischen Zeit: Typen und Ikonologie, Rahden.
Lee, M. M. (2015) Body, Dress and Identity in Ancient Greece, Cambridge, 69-76, 154-160.
Ειδικά για τον δίσκο της Μήλου Karousos, Chr. (1951) An Early Classical Disc Relief from Melos, Journal of Hellenic Studies 71, 96-110 πίν. 37.
Lullies, R. - Hirmer, M. (1960) Griechische Plastik von den Anfangen bis zum Ausgang des Hellenismus2, Munchen, κείμενο στον πίν. 138.
Brommer, F. (1963) Selene, Archaologischer Anzeiger, 680-689 εικ. 1.
Ridgway, B. S. (1970) The Severe Style in Greek Sculpture, Princeton, New Jersey, 53 αριθ. 2.
Hiller, H. (1975) Ionische Grabreliefs der ersten Halfte des 5. Jahrhunderts v. Chr. (Istanbuler Mitteilungen 12), Tubingen, 84-85.
LIMC II (1984) 110 αριθ. 1112 πίν. 112 s. v. Aphrodite (A. Delivorrias) και 915 αριθ. 67 s. v. Astra, Selene (S. Karusu).
Καλτσάς, Ν. (2002) Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Τα Γλυπτά. Κατάλογος2, Αθήνα, 87 αριθ. κατ. 151 με εικ.


 
 
 
 
 
   
 
|
 
     
                        
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & AΘΛΗΤΙΣΜΟΥ  
 
© ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, 2008-2016
Ελ