:: 2017
 
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
     
   
 
 
  2017_Ενδύματα θεών και ανθρώπων...>>
   
 
   
 

«...στρέφουσα τόν άτρακτον»

Πινακίδα Γραμμικής Β, (PY Ad 677)
Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο
Συλλογή Προϊστορικών Αρχαιοτήτων, αρ. ευρ.
Π 23733

Προέλευση
: Πύλος, Ανάκτορο Άνω Εγκλιανού
Διαστάσεις: Ύψος: 3,6 εκ., Πλάτος: 22,1 εκ., Πάχος: 1,8 εκ.
Χρονολόγηση: 13ος αι. π.Χ.
Χώρος έκθεσης: Έκθεση Μυκηναϊκών Αρχαιοτήτων, Αίθουσα 4 Προθήκη Μ 29.
 
   

Φυλλόσχημη πινακίδα που βρέθηκε στο χώρο 7 του κεντρικού αρχείου του ανακτόρου της Πύλου. Ανήκει στη σειρά πινακίδων που έχει ταξινομηθεί ως Ad, η οποία έχει ως θέμα την καταγραφή γιών γυναικών που εργάζονται στην υπηρεσία του ανακτόρου. Εδώ ο γραφέας έχει καταχωρίσει 30 άνδρες και 9 αγόρια, γιούς μιας ομάδας τεχνιτριών που βρίσκονται στην περιοχή της Πύλου (pu-ro), και χαρακτηρίζονται ήλακατείαι, δηλαδή γνέστρες ή κλώστριες. Ο όρος a-ra-ka-te-ja ετυμολογικά συνδέεται με τον δωρικό τύπο αλακάτα και είναι γνωστός επίσης από πινακίδες της Κνωσού και της Θήβας.

Κατά τη μυκηναϊκή περίοδο το γνέσιμο με τον απλό χειροκίνητο τρόπο γινόταν με την ηλακάτη (ρόκα), δηλαδή τη σταθερή διχαλωτή άτρακτο και το περιστρεφόμενο αδράχτι με το προσαρμοσμένο πάνω του σφονδύλι. Με την τεχνική αυτή, η οποία δεν διαφοροποιήθηκε αισθητά κατά τη διάρκεια των αιώνων στην ελληνική ύπαιθρο, το μαλλί και το λινάρι, οι πρώτες ύλες της υφαντουργίας που καταγράφονται στις πινακίδες, μετατρέπονται από τις ήλακατείαι σε νήματα που χρησιμοποιούνταν στη συνέχεια για την ύφανση των ενδυμάτων. Πρόκειται για μια διαδικασία χρονοβόρα που απαιτούσε σταθερό χέρι και μεγάλη υπομονή προκειμένου να επιτευχθεί λεπτή κλωστή.

Καθώς ο αριθμός των ηλακατειών που αναφέρονται στις πινακίδες δεν θα επαρκούσε για να καλύψει τις ανάγκες για το σύνολο της υφαντουργικής παραγωγής, δεν αποκλείεται να καταγράφονται ως γνέστρες μόνο οι τεχνίτριες εκείνες που δύνανται να παράξουν πολύ καλής ποιότητας κλωστές. Τέτοια καλοστριμμένα νήματα ήταν απαραίτητα για την ύφανση αντίστοιχης ποιότητας διαφανών, λεπτών και στιλπνών υφασμάτων, όπως αυτά που επιδεικνύουν οι κυρίες της μυκηναϊκής αριστοκρατίας στις ανακτορικές τοιχογραφίες. Άλλωστε στην πινακίδα PY Ad 380, του ίδιου γραφέα οι ηλακατείαι φέρουν τον επιπλέον χαρακτηρισμό Μιλήσιες (mi-ra-ti-ja-o), πιθανή υπενθύμιση της υψηλής τεχνικής των γυναικών από τη Μίλητο στο γνέσιμο. Η ικανότητα γνεσίματος καλοφτιαγμένων νημάτων χαρακτηρίζει στην Οδύσσεια μόνο την Πηνελόπη η οποία γνέθει παρασκευάζοντας λεπτές κλωστές όταν φτάνει ο γιoς της, Τηλέμαχος στο ανάκτορο.

Η παραγωγή υφασμάτων αποτελούσε μια από τις σημαντικές πτυχές της μυκηναϊκής ανακτορικής οικονομίας, όπως αποδεικνύεται από τα αρχεία των πινακίδων Γραμμικής Β γραφής, όπου υπάρχει στενή παρακολούθηση της διαδικασίας παραγωγής τους. Καταγράφονται διάφοροι τύποι υφασμάτων με μεγάλη χρωματική ποικιλία (ερυθρά, λευκώνυχα, πορφύρεα, φαιά, διαφορόχρωμα), καθώς και εξειδικευμένοι στην υφαντουργία τεχνίτες.


Δρ. Κατερίνα Βουτσά

Βιβλιογραφία:
Chadwick, J., "The Women of Pylos", in J.-P., Olivier, and T.G. Palaima, (eds) Texts, Tablets and Scribes, Studies in Mycenaean Epigraphy and Economy Offered to Emmett L. Bennett, Jr, Salamanca, 1988, 43-93
Tζαχίλη, Ιρ., Υφαντική και Υφάντρες στο Προϊστορικό Αιγαίο. 2000-1000 π.Χ., Ηράκλειο, 1997.
Michailidou, A. and Κ. Voutsa, "Merchants and Merchandise: Humans as a Commodity in Aegean and Oriental Societies", in R. Laffineur, R., and E. Greco (eds), EMPORIA, Aegeans in the Central Mediterranean. Proceedings of the 10th International Aegean Conference. Italian School of Archaeology, Athens, 14-18 April 2004, Aegaeum 25, 2005, 17-28.
Del Freo, M. M.-L., Nosch and F. Rougemont, "The Terminology of Textiles in the Linear B Tablets, including some considerations on Linear A Logograms and Abbreviations", in C. Michel and M.-L. Nosch (eds), Textile Terminologies in the Ancient Near East and Mediterranean from the Third to the First Millennium B.C., Ancient Textile Series 8, Oxford and Oakville: Oxbow Books, 2010, 338-373.
Nosch, M.-L., "Spinning Gold and Casting Textiles", in J. Driessen (ed.), Ra-pi-ne-u: Studies on the Mycenaean World offered to Robert Laffineur for his 70th Birthday, Aegis 10, Louvain-la-Neuve: Presses Universitaires de Louvain. 2016, 221-232.
Shaw, M. C. and A. P. Chapin (eds), Woven Threads: Patterned Textiles of the Aegean Bronze Age Ancient Textiles Series 22, Oxford and Philadelphia: Oxbow Books, 2016.


 
 
 
 
   
   
 
|
 
     
                        
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ  
 
© ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, 2008-2017
Ελ