Loading....

Το Ανοιχτό Μουσείο είναι η νέα δράση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, με στόχο να γνωρίσει στο ευρύ κοινό τις πολύπλευρες εργασίες που διενεργούνται για την έρευνα, τη συντήρηση και την ανάδειξη των αρχαιοτήτων. Τι συμβαίνει στα εργαστήρια συντήρησης, όταν οι αρχαιότητες ετοιμάζονται να συναντήσουν το φως της δημοσιότητας στους εκθεσιακούς χώρους του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, αλλά και να ταξιδέψουν σε μουσεία και εκθέσεις σε όλο τον κόσμο; Ποιες ειδικότητες συνεργάζονται για τη μελέτη, αποκατάσταση και φροντίδα των αρχαίων που φυλάσσονται στο Μουσείο;

Οι παρουσιάσεις, με διάρκεια από μισή έως μία ώρα. Θα πραγματοποιούνται ημέρα Πέμπτη και ώρα 12.00 και θα περιλαμβάνουν επιτόπια παρατήρηση των εκθεμάτων, παρουσίαση με powerpoint, επιδείξεις τεχνικών με χρήση ειδικών επιστημονικών οργάνων, καθώς και επίσκεψη στα εργαστήρια συντήρησης. Με τη βοήθεια της τεχνολογίας και την προσωπική επαφή με το εξειδικευμένο προσωπικό του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν σημαντικές πτυχές της επιστημονικής του δραστηριότητας.

  1. 1. «Αναζητώντας την αρχική όψη: Η αποκατάσταση και η στήριξη των γλυπτών στο μουσείο»

    Πέμπτη 27 Οκτωβρίου 2016 - Παρουσίαση: Γεωργιάννα Μωραΐτου

    Η Σέμνη Καρούζου, που πρωτοστάτησε στην επανέκθεση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την αναγκαστική απόκρυψη των αρχαιοτήτων, λέει ότι τα γλυπτά των ελληνικών μουσείων δεν ψευτίστηκαν με τις συμπληρώσεις εκείνες τις αυθαίρετες, με τους «εξωραϊσμούς» που αλλοίωσαν την όψη των αγαλμάτων. Μερικούς αιώνες πριν, οι Ευρωπαίοι εραστές και άρπαγες των ελληνικών και ρωμαϊκών καλλιτεχνημάτων, πρόσθεταν αυθαίρετα κεφάλια, μέλη, περικεφαλαίες, γύψινα ψιμύθια… για να γίνουν τα γλυπτά αντάξια κάποιας βίλας. Διάσημο παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση του Δανού γλύπτη Β. Thorvaldsen που συμπλήρωσε το 1815 τα αετωματικά γλυπτά του ναού της Αφαίας της Αίγινας στη Γλυπτοθήκη του Μονάχου. Άγνωστο στους πολλούς είναι και το άγαλμα της Αφροδίτης στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας που συμπληρώθηκε από τον διάσημο Ιταλό γλύπτη A. Canova για λογαριασμό του συλλέκτη Thomas Hope στις αρχές του 1800. Το άγαλμα αυτό, δωρεά του Μ. Εμπειρίκου το 1924, βρίσκεται σήμερα στη Συλλογή Γλυπτών του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και εκτίθεται στην αίθουσα 21.

    Κατά την ίδρυση του Νέου Ελληνικού κράτους και της Αρχαιολογικής του Υπηρεσίας είχε ήδη επικρατήσει διεθνώς η ελάχιστη συμπλήρωση με παραδείγματα τα ακρωτηριασμένα αγάλματα της Αφροδίτης της Μήλου και της Νίκης της Σαμοθράκης στο Λούβρο. Αντίστοιχα οι αρχαιολόγοι, οι γλύπτες, οι μαρμαράδες και οι τεχνίτες που εργάστηκαν στα ελληνικά μουσεία περιορίστηκαν στις αναγκαίες μόνο συμπληρώσεις. Παρόλα αυτά η διεθνής επιταγή της αποσυμπλήρωσης επικράτησε και στην Ελλάδα από τη δεκαετία του 1960, οπότε κάθε περιττή συμπλήρωση απομακρύνθηκε από τα αγάλματα. Σήμερα διατηρούνται οι παλαιές συμπληρώσεις που βοηθούν τη στατικότητα του γλυπτού και διαθέτουν πλέον από μόνες τους ιστορικότητα, ενώ για τα νέα αγάλματα σχεδιάζονται και κατασκευάζονται ανοξείδωτες βάσεις που τα στηρίζουν χωρίς να υπεισέρχονται στη γλυπτική τους συμπλήρωση.

    Μαρμάρινο άγαλμα Αφροδίτης 2ου αι. μ.Χ.
  2. 2. «Κρυφή φροντίδα: H προληπτική συντήρηση ως μέσο προστασίας»

    16 Φεβρουαρίου 2017 - Παρουσίαση: Παναγιώτης Λάζαρης

    Όπως στην ιατρική έτσι και στη συντήρηση η πρόληψη είναι πιο σημαντική από τη θεραπεία. Αν και η (θεραπευτική) συντήρηση ενός αντικειμένου κάποιες φορές κρίνεται απαραίτητη, η θεραπεία από μόνη της δεν είναι αρκετή για να διατηρηθούν οι συλλογές για τις μελλοντικές γενεές. Τα αντικείμενα αναπόφευκτα φθείρονται με τον χρόνο. Οι προσπάθειες της προληπτικής συντήρησης στοχεύουν στο να περιορίσουν τη φθορά και τη διάβρωση των συλλογών βελτιώνοντας το περιβάλλον στο οποίο αυτές βρίσκονται. Τα μέτρα που λαμβάνονται περιλαμβάνουν τον έλεγχο της σχετικής υγρασίας/θερμοκρασίας και ρύπανσης, τον χειρισμό και συσκευασία των αντικειμένων, τον αποκλεισμό των βιολογικών παραγόντων, τον περιοδικό καθαρισμό των προθηκών, τον περιορισμό των επιπτώσεων σε περίπτωση φυσικών καταστροφών.

    H παρουσίαση, με διάρκεια μίας ώρας, πραγματοποιήθηκε στον εκθεσιακό χώρο της Αιγυπτιακής Συλλογής και περιλάμβανε επιτόπια παρατήρηση των εκθεμάτων, παρουσίαση με powerpoint, επιδείξεις τεχνικών με χρήση ειδικών επιστημονικών οργάνων. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στο Εργαστήριο Συντήρησης Οργανικών Υλικών, όπου με την προσωπική επαφή με το εξειδικευμένο προσωπικό του Εργαστηρίου, οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν σημαντικές πτυχές της επιστημονικής του δραστηριότητας.

  3. 3. «Πολύχρωμα και επιχρυσωμένα: ο κόσμος των αγαλμάτων αλλιώς»

    20 Απριλίου 2017 - Παρουσίαση: Ιωάννης Παναγάκος, Καλλιόπη Τσακρή

    Τα μαρμάρινα αγάλματα που θαυμάζουμε σήμερα στο Μουσείο δεν είχαν αρχικά λευκό χρώμα. Ήταν πολύχρωμα και συχνά επιχρυσωμένα. Χαρακτηριστικό είναι ότι όταν ρώτησαν τον Πραξιτέλη ποια γλυπτά του θεωρεί τα καλύτερα εκείνος απάντησε: αυτά που έχει ζωγραφίσει ο Νικίας.

    Δυστυχώς ύστερα από τη μακροχρόνια παραμονή στο έδαφος τα χρώματα έχουν χαθεί ανεπανόρθωτα. Έχουν παραμείνει όμως υπολείμματα που, αν και δεν είναι όλα ορατά με γυμνό οφθαλμό, μπορούν να ανιχνευτούν με τη σύγχρονη τεχνολογία.

    Χρησιμοποιώντας μη καταστροφικές τεχνικές είμαστε σε θέση να κατανοήσουμε σε μεγάλο βαθμό την αρχική πολύχρωμη ή και επιχρυσωμένη εικόνα των αρχαίων αγαλμάτων.

    Μετά την παρουσίαση ακολούθησε επίσκεψη στο Εργαστήριο Συντήρησης Γλυπτών.

    Λεπτομέρεια του αγάλματος της Μικρής Ηρακλειώτισσας με ίχνη πολυχρωμίας. Με ειδική φασματική απεικόνιση (VIL) εμφανίζεται να φθορίζει το αιγυπτιακό μπλέ χρώμα
    Μαρμάρινο άγαλμα Ελληνιστικής εποχής στον τύπο της μικρής Ηρακλειώτισσας από την Δήλο (αρ. ευρ.1827)
  4. 4. «Ευαίσθητα χρώματα: από τους ξύλινους πίνακες του Πιτσά στις λευκές ληκύθους και τα πήλινα ειδώλια»

    25 Μαΐου 2017 - Παρουσίαση: Δαυίδ Δέλιος, Σταματίνα Κουτούβαλη

    Στον πρώτο όροφο του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου εκτίθενται οι ξύλινοι πίνακες του Πιτσά, μοναδικοί μάρτυρες για τις τεχνικές και τη χρωματική παλέτα που οι Κορίνθιοι ζωγράφοι χρησιμοποιούσαν στη μεγάλη ζωγραφική. Λίγες αίθουσες παρακάτω, οι επισκέπτες μπορούν να θαυμάσουν τις λευκές ληκύθους με τις πολύχρωμες παραστάσεις, που συνόδευαν τους νεκρούς στην τελευταία τους κατοικία. Ακολουθούν τα πήλινα ειδώλια των ιστορικών χρόνων, που όπως και τα γλυπτά των αρχαίων Ελλήνων ήταν ζωγραφισμένα, δημιουργώντας έναν ζωντανό και χαρούμενο κόσμο. Κάθε μία από αυτές τις κατηγορίες αντικειμένων, υλικών και τεχνικών (ξύλο, επίθετα χρώματα, επιχρύσωση κ.ά.) θέτει ειδικές απαιτήσεις στους συντηρητές, τόσο κατά τη στιγμή της εύρεσης, όσο και μετέπειτα ως προς τις συνθήκες ασφαλούς καθαρισμού, φύλαξης, έκθεσης ή μεταφοράς των αρχαιοτήτων.

    Μετά την παρουσίαση στους εκθεσιακούς χώρους, ακολούθησε επίσκεψη στο Εργαστήριο Συντήρησης Αγγείων και Μικροτεχνίας.

    Ξύλινος πίνακας από το σπήλαιο Πιτσά της Κορινθίας με παράσταση πομπής προς τον βωμό για τη θυσία αρνιού, με συνοδεία αυλού και λύρας.
  5. 5. «Αόρατες στηρίξεις: τα εσωτερικά μυστικά των χάλκινων αγαλμάτων»

    2 Νοεμβρίου 2017 - Παρουσίαση: Γεωργία Καραμαργιού, Παντελής Φελέρης

    Από τα τέλη του 19ου αι. το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο άρχισε να εμπλουτίζεται με χάλκινα αγάλματα που βρέθηκαν στο βυθό των ελληνικών θαλασσών. Η θάλασσα διατήρησε το πολύτιμο μέταλλο που διαφορετικά θα είχε συληθεί, ανακυκλωθεί και χαθεί οριστικά. Ο Ποσειδώνας της Λιβαδόστρας, ο Έφηβος των Αντικυθήρων, ο Δίας ή Ποσειδώνας του Αρτεμισίου, καθώς και το άλογο με τον αναβάτη του Αρτεμισίου, ο Έφηβος του Saarbrücken είναι μερικά από τα μνημειακά χάλκινα αγάλματα που θα επισκεφτούμε μέσα στο μουσείο. Με τη βοήθεια προβολής θα παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της κρυφής στήριξής τους από τη χρήση εσωτερικών σκελετών που τρυπούν τα τοιχώματα του γλυπτού στις νέες ανοξείδωτες, αντιστρεπτές και ελεγχόμενες στηρίξεις.

    Μετά την παρουσίαση στους εκθεσιακούς χώρους, ακολούθησε επίσκεψη στο Εργαστήριο Συντήρησης Έργων μεταλλοτεχνίας.

    Ο Έφηβος των Αντικυθήρων. Υστεροκλασικό έργο γύρω στα 340-330 π.Χ.
    Κατασκευή εσωτερικού σκελετού στήριξης του ελληνιστικού χάλκινου αλόγου με αναβάτη από το Αρτεμίσιο στο εργαστήριο συντήρησης μεταλλοτεχνίας του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου τη δεκαετία του 1970
    Εσωτερικός σκελετός στήριξης της δεκαετίας του 1970 στο άλογο του Αρτεμισίου
  6. 6. «Αποκαθιστώντας την ομορφιά: επεμβάσεις συντήρησης στο άγαλμα μιας άγνωστης Αφροδίτης»

    24 Ιανουαρίου 2019 - Παρουσίαση: Καλλιόπη Τσακρή, Ιωάννης Παναγάκος

    Ένα μήνα πριν αναδυθεί για πρώτη φορά σε κοινή θέα στο πλαίσιο της έκθεσης «Οι αμέτρητες όψεις του Ωραίου», το μαρμάρινο άγαλμα της Αφροδίτης, ρωμαϊκών χρόνων, παραλλαγή της Κνιδίας Αφροδίτης του Πραξιτέλη, παρουσιάστηκε στο Εργαστήριο Συντήρησης Γλυπτών του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Αρχαιολόγοι και συντηρητές μίλησαν για το άγαλμα και την ιστορία του, την κατάσταση διατήρησής του, τις παλαιότερες επεμβάσεις αποκατάστασης και την πρόσφατη συντήρησή του.

  7. 7. «Η συμβολή των μουσειακών ζωγράφων στην «ανάγνωση» των αρχαιοτήτων»

    28 Μαρτίου 2019 - 'Ερευνα, παρουσίαση: Δρ Μαρία Χιδίρογλου, Δρ Γεωργιάννα Μωραϊτου

    Πριν τη έλευση της φωτογραφίας οι καλλιτέχνες ήταν αυτοί που εικονογραφούσαν τις αρχαιολογικές εκδόσεις με – συχνά αριστοτεχνικές – χαλκογραφίες, λιθογραφίες και ξυλογραφίες. Όμως ακόμα και μετά την έλευση της φωτογραφίας, ακόμα και σήμερα, οι καλλιτεχνικές αποτυπώσεις προτιμώνται γιατί είναι ευκρινέστερες από τις φωτογραφίες.

    Στο πλαίσιο της δράσης Ανοιχτό Μουσείο προβάλλεται για πρώτη φορά το έργο σημαντικών ζωγράφων του 20ού αιώνα που εργάστηκαν στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Γνωστοί καλλιτέχνες, όπως ο Αλέκος Κοντόπουλος (1904-1975), ο Πάνος Σαραφιανός (1919-1968) και άλλοι μεταγενέστεροι, αποτύπωσαν ζωγραφικά πολλές αρχαιότητες του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και, σε συνεργασία με τους αρχαιολόγους του Μουσείου, συνέβαλαν στην έρευνα και αρχαιολογική «ανάγνωσή» τους. Τα έργα τους αναπαράχθηκαν στις σχετικές αρχαιολογικές δημοσιεύσεις, ενώ τα πρωτότυπα κοσμούν χώρο της Έκθεσης Αγγείων του Μουσείου.

    Ο Κεραμεικός της Αθήνας. Τοιχογραφία του Α. Κοντόπουλου, 1960, στην αίθουσα του βωμού του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου (Φωτογράφία: Ε. Γαλανόπουλος © Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο/ TAΠΑ).
    Σχέδιο Αλέξανδρου Κοντόπουλου, λίγο πριν από το 1963. Αττικός μελανόμορφος σκυφοειδής κρατήρας με πώμα (ΕΑΜ 16384), του Ζωγράφου του Νέσσου. Από τη Βάρη Αττικής (αρχαίος Αναγυρούς). Στο σώμα παράσταση Ηρακλή που ελευθερώνει τον Προμηθέα. Τέλη 7ου αιώνα π.Χ. (γύρω στα 620 π.Χ.). (Φωτογραφία: Ε. Γαλανόπουλος© Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο/ TAΠΑ).
Εγγραφή στο newsletter